«Հավատացյալ անհավատ եմ, տարիներիս եմ հավատում: Շուտով 60 տարեկան եմ, ծերանալուս չեմ հավատում, վեցից հետո յոթն ունեմ…»: 2009 թ. գրած բանաստեղծության այս տողերը բնութագրում են Գուրի Եթե- րին: Գուրի Ավետիսյանին Ջավախքում ճանաչում են որպես բանաստեղծ Գուրի Եթեր: Նրա բանաստեղծությունների լավա- գույն ու մշտական ասմունքողը կինն է` բանաստեղծուհի Սիլվա Սիփանուհին: Բանաստեղծների ընտանիքն ապրում է Ախալքալաքի շրջանի Տուրցխ գյուղում: 8 երեխա ունեն` 6 աղջիկ և երկու տղա: 5-ին արդեն հասցրել են ամուսնացնել և 9 թոռ ունենալ: «Աշխարհում երեխուց թանկ ի՞նչ կա- րող է լինել. եթե երեխան չլինի` Թումանյանի գրած «Անուշը» կամ «Թմկաբերդն» ո՞ւմ են պետք, ո՞վ պիտի կարդա այդ գրածները: Ազգը հավերժացնողը մարդն է, մայրենի լեզուն է…»,- ասում է 59-ամյա Գուրի Եթերը: Հայկանուշը, Նաիրուհին, Ռուզան- նան, Տիգրանուհին, Նարեկը, Նարեն, Անին, Օզիոսը. «Բնականից տաղանդավոր երկու երեխա ունեմ, մնացածները լրիվ առողջ են, գեղեցիկ»,- կատակում է Գուրի Եթերը: Նա բոլորին միանման է սիրում, ասում է` եթե տարբերակեր, ապա միայն նրան, ով ֆիզիկապես խեղճ կլիներ, ինչպես ինքն է: Տուրցխեցի գրողի նախնիները լեզգինների ներխուժման ժամանակ տեղա- փոխվել են Արդահան, հետո նորից եկել Տուրցխ: 1947թ. Ավետիսյանների մի մասը տեղափոխվել է Մախարաձեի շրջան` Շերոմ գյուղ, այդ թվում` բանաստեղծի ծնողները: Գուրին այնտեղ է ծնվել, 5 տարեկանում վերադարձել Տուրցխ: Գուրիի անունը գրանցելիս գրել են «Ավետիսով Գուրիո», ազգանունը ինքն է հետագայում փոխել` "Ավետիսյան”: Իսկ մոր անունը եղել է Անթառամ, գրանցելիս դարձրել են Էթերի: Մոր անունն էլ դարձրել է իր գրական անվան մի մասը` Գուրի Եթեր: Մի քանի լեզուների վերլուծությամբ տալիս է իր անվան մեկնությունը. «գուրի» նշանակում է ավանակ, հետդարձ, գուրգուրել. նման անվանումով շրջան է եղել Վրաստանում: Ավետիսյանի սերունդը 750 «ծիլ» է տվել, բայց 600-ը գաղթել են Վրաստանից: Գյուղում այժմ 50 հոգի է մնացել: Տուրցխը Ախալքալաքի շրջանի կաթոլիկ գյուղերից է: Ջավախքում նրանց «ֆրանկ» են ասում, բայց Գուրին իր | ընտանիքի անդամներին «առաքելական- ընդհանրական» է գրանցել: «Քրիստո- նեությունը չի կարելի բաժանել մասերի»,- ասում է գրողը: Ավելին, ըստ նրա, սա չի նպաստի նաև վրացանալուն. «Վրացիները նախ հային հանում են Առաքելական եղեղեցուց, դարձնում են կաթոլիկ, հովա- նավորչություն են ցուցաբերում, հետո` վրա- ցացնում»: Նրանց տունը ցույց տալիս համա- գյուղացիներն ասում են. «Ա’յ, այն փարթամ այգին ու մեղուները տեսնու՞մ եք, կողքն էլ տունն է»: Գյուղի ամենամեծ պտղատու այգիներից մեկը նրանցն է, բանաստեղծն է պատվաստել ու աճեցրել, չնայած Ջա- վախքի ոչ այնքան տաք բնակլիմայական պայմաններին: Իր այգու մասին հպարտությամբ է խոսում. ամեն ինչ կա այնտեղ, 40 տարե- կանում ընկուզենի է տնկել, որն արդեն 4 տարի է` բերք է տալիս: Այգում կաղին էլ է աճում, տարբեր հատապտուղներ` սև ու կարմիր հաղարջ, մորի, ելակ, խնձորենու ու տանձենու տեսականիներ, սալորի տեսականի… Հիմա փորձում է խաղող ու ծիրան աճեցնել, վերևի հողամասում տարբեր տեսակի ծիրանի կորիզներ է դրել, և այս ամենը` ընդամենը հեկտարի մեկ չորրորդ մասում: 40 տարեկանում «կոտրվել է». «Ասի` ամենածույլ մարդու գործը մեղվա- պահությունն է` մեղուն աշխատի, ես ուտեմ»: Եվ այսպես սկսել է մեղուներ պահել` շա- րունակելով պապի 30 տարվա գործը: «Ե’վ իր գրելատիպով, ասելիքով, և’ ինքնատիպությամբ Տերյանից հետո միակն է: Ոչ մեկին չի նմանվում, կրակոտ խենթ գրածները որ արտասանում ես, ոնց որ Սասունցի Դավթի ձին նստես ու գնաս կռիվ: Նրա գրածները տանում են դեպի ազատություն, նրա գրածներում չափ ու սահման չկա»,- ասում է Սիլվա Սիփանուհին: Գուրիին բնութագրելիս Սիլվան չի մոռանում նշել, որ նա պաշտում է Նժդեհին, ապրում է` «իր հոգին Նարեկացու հոգուն խառնած»: «Նա Ջավախքի այսօրվա և վաղվա զարկերակն է: Ախալքալաքը տխուր, խղճուկ վիճակում է. 10 տարի հետո եթե այստեղ մի հայ մնա, Գուրին է լինելու»,- ասում է կինը: Գուրի Եթերը մի քանի արհեստների է տիրապետում. ժամանակին եղել է լուսա- նկարիչ, աշխատել է «Վրաստան» և «Փարոս» թերթերում: Այնուհետև գրամեքենաներ, կարի մեքենաներ է վերանորոգել, նույնիսկ լվաց- քի մեքենաների շարժիչներ է փաթաթել, էլեկտրական լարեր փոխել: «Մարդը չի կարող միայն բանաս- տեղծ լինել. եթե միայն բանաստեղծ լինես, Պետրոս Դուրյանի նման կապրես ընդամենը 20 տարի, այդպես լարված նունիսկ 5 տարի ապրել հնարավոր չէ, դրա համար Միսաք Մեծարենցը չդիմացավ, որովհետև միայն բանաստեղծ էին, ուրիշ գործի չէին տիրապետում, իսկ ուղեղը չի դիմանա դրան»,- մեկնաբանում է Գուրի Եթերը: Փոքր տարիքում կարմրուկի | սկսվել է Գուրիի հիվանդությունը, երեք տարի անընդմեջ ջերմություն է ունեցել, նյարդային համակարգը խախտվել է, և հիմա նա դժվարությամբ է քայլում ու շարժում վերջույթները: Բարձրագույն կրթություն չի ստացել, բայց ազատ ունկնդրի կարգավիճակով մասնակցել է ԵՊՀ բանասիրության ֆակուլտետի դասըն- թացներին: Ստեղծագործել սկսել է վաղ տա- րիքում: Բանաստեղծությունների առաջին գիրքը` «Յոթ անունը», տպագրել է 1983- 1984թթ.: 1986-ին լույս է տեսել «Վեց անուն»-ը, 1982-ին` «Հեթանոս աշխարհ»-ը: Դրանից հետո գրքեր է խմբագրել: «Չգիտեմ` 55 տարեկանից հետո հնարավո՞ր է լավ բան գրել, թե` ոչ: Համո Սահյանն ապացուցեց, որ հնարավոր է, Շիրազն էլ ապացուցեց: Ամեն դեպքում, մեկն էլ ես եմ, երևի կկարողանամ ապացուցել»,- ասում է նա: Գուրին այժմ ուզում է պատմվածք- ներ գրել հաշմանդամների, հանցագործների, խուլ ու համրերի, կաղերի մասին: Գրելու է պատմություն այն մասին, որ ոտքերից տկար մարդը կարող է առողջ մարդուց էլ առողջ ապրել, ամենասիրուն կնոջ հետ ամուսնանալ, 8 երեխա, թոռներ, ամենալավ այգին ու մեղուներն ունենալ և ոչ մի բանում չպարտվել: Իր գլուխգործոցը «Սև աղվեսն» է համարում, որի վրա հիմա աշխատում է: «Վրաստանն է սև աղվեսը»,- ասում է նա: «Սև աղվեսը» արձակ ստեղծա- գործությունների ժողովածու է, որտեղ ամ- փոփված է Ջավախքի անցյալն ու ներկան: Այնտեղ նաև ժողովրդական 40 երգ է լինելու, որոնք այսօր արդեն գոյություն չունեն, ոչ մեկը գրառված չէ. այն երգերն են, որոնք Արդահանում հայերն են երգել` կիսաթուրքերեն-կիսահայերեն: Գուրին մշակել է դրանք, դարձրել հայերեն: Մի քանիսը երգում է նաև նրա աղջիկը` Անին: Գուրին գրում է սյուժետային պատումներով. «Եթե շատախոսում ես, ձանձրալի ես դառնում, սիրում եմ երկխո- սություններ տալ»,- ասում է գրողը: Իսկ ծննդով լոռեցի` օձուն- ցի Սիլվան Գուրիի հետ Երևանում է ծանո- | թացել. «Նրա գրածները շատ սիրելով` մտերիմ ենք եղել 3-4 տարի, ու հետո փախել եմ նրա հետ»,- խոստովանում է Սիլվա Սիփանուհին: Սիլվան 10 գրքի հեղինակ է` արձակ ու չափածո: Բանաստեղծությունների 3 ժողովածու ունի, գրում է սիրո թեմայով: «Լոռեցու Ջավախքը» արձակ ստեղծագործությունների ժողովածուն ամ- փոփում է բանաստեղծուհու մտքերն ու պատկերացումները Ջավախքի մասին: «Լոռին` հոգուս մեջ», «Դաժան սիրախաղ» ժողովածուները բանաստեղծուհու կյանքն են արտացոլում: Սիլվան Գուրիին է նվիրել «Ոգեղեն խոսքի ասպետը» գիրքը, «Մի Ջավախք է` մի Գուրի» շարքն էլ բա- նաստեղծի բանավոր խոսքերն են, որոնք կինը մշտապես գրի է առնում: «Չուղարկված նամակներ» վեպ- օրագիրը դեռ ընթացքի մեջ է. նամակներ են, որոնք գրել, բայց չի ուղարկել: «Սիլվան ավելի հանգիստ ու անկեղծ է գրում»,- խոստովանում է ամուսինը և հավելում, որ իր կինը այժմյան «ուժեղ» գրողներից է: Սիլվա Սիփանուհին Ախալքալաքի հեռուս- տատեսությամբ իր միջոցներով գրական հաղորդում էր վարում, բայց մեկ տարի է` ֆինանսական պատճառներով այն եթերում չէ: Բանաստեղծի ընտանիքն ուզում է Արվեստի միություն բացել և «մարդկային մոտեցում» ցուցաբերելու խնդրանքով ու ֆինանսական աջակցության ակնկալիքով դիմել է նախագահին: «Բայց նրանց ի՞նչ պետք է, որ հայն այստեղ շատանա, կամ երգի-պարի խումբ լինի, կամ գրողներ լինեն ու մնան: Վրացերենի դասատուն հայերենից լա՞վն է, որ ավելի շատ է փող ստանում»,- հարցնում է Սիլվա Սիփանուհին: «Հատուկ ոչինչ չեն անում, որ ջավախքցին գնա»,- ավելացնում է ամուսինը: Ենթակառուցվածքներ բարելավելը և վերջին շրջանում ընթացող ճանապարհաշինությունը, ըստ Գուրի Եթերի, ևս նպատակային է. Ջավախք-Թբիլիսի ճանապարհն են կարճացնում: Այս տարվա գյուղապետի ընտրություններին աղջկա թեկնածությունն են առաջադրել` ընդդիմության կողմից, յոթ անգամ զգուշացում են ստացել` հանել թեկնածությունը: Նույնիսկ սպառնացել են, ինչպես գրողն է ասում` բարոյական շան- տաժի ենթարկել. ասել են` մյուս դստերը կազատեն ուսուցչի աշխատանքից: Բանաստեղծն ասում է` Ջավախքը կարելի է դարձնել տուրիստական կենտրոն, բացել հրատարակչություն, միջազգային ճամբար, պատմական հուշարձանների ու քարանձավների այցեվայր: «Ջավախք կորց- նելը նշանակում է կորցնել դեպի Սև ծով ճանապարհը: Ջավախքով են անցնում բոլոր ճանապարհները»,- ասում է Գուրին: ՔՐԻՍՏԻՆԵ ԱՂԱԼԱՐՅԱՆ «ՀԵՏՔ» |
